bir cıs! etmek

Cıs! sesi neyin sesi?

Çocukken, evde tek başına henüz bir filmi değil de benim genel çocukluk zamanlarımı ifade ettiğinde, cıs sesi bana annemin okuldan dönmesini beklerken giden elektrikle ilgili bir akşamı hatırlatıyor. Kesik elektrikle başetmede kibrit/mum metodu sayesinde parmağımı/tırnağımı yakmıştım; yanmanın acısından önce cıssırt diye bir ses hatırlıyorum, ardından kısa acele bir ayy! 9-10 yaşındaydım. Böyle kişisel anlar hariç cıs sesi aslında alelade bir sestir, iskelenin dibinde balık ekmekçilerde her gün defalarca cıs sesi çıkıyor…

Ancak aşağıdaki alıntıda cıs sesi hayat demek. Daha doğrusu işçi bir bedenin makinaya bedenini kurban verirken çıkaracağı bir ses:

Bazan yüksek fırına tırmanıp oradan kendimi başaşağı korların içine bıraktığımı görüyorum düşümde, diyor. “Bir cıs! eder, hepsi bu! Başka bir şey duymazsın!”

Dokunuyor sözleri; söyleyecek bir şey bulamıyorum.

Bize garip geliyor, herhalde onun için korkuyoruz, diyor Osman. Daha kimse yapmadı ya, ondan. Ama bana sorarsan bu tozun, pisliğin içinde kıvranmak, böcekler gibi ezilmek, ölümden beter. Yüksek fırında meydana gelen bir kazada bir işçinin nasıl korların ortasına düşüp, bir anda bir yumak ateş haline geldiğini anlatıyor. Geriye birşey kalmadığı için, alev alev korlardan küçük bir parça alıp onu vermişler yakınlarına, gömsünler diye. Aslında ölen işçinin vücudu çeliğe karışmış, teneke levhalar biçiminde preslenmiş; kimbilir, otomobil yapımında mı kullanılmıştır, tava tencere mi olmuştur, yoksa bir tank parçası mı…

Alıntı, gazeteci G. Wallraff’ın Almanya’daki Türk işçilerin statüsünü ve o zaman (kitap 1980lerde ortaya çıkıyor, 1970lerde Wallraff’ın araştırması başlıyor) Alman toplumunun yabancı işçiye /guestworker mefhumuna yaklaşımını epeyce içeriden, tam yerinden anlatan En Alttakiler (1986) kitabından (s.156, 5.basım).  Soma faciasına dair mal mal kurumsal yorumlar okuduğumuz bir dönemde kitap tekrar elime geçti; daha önce yazarın kitabını Avrupa Ekonomik-Sosyal Coğrafyası ile ilgili derste malzeme olarak kullanmaya niyetlendim, olmadı; onun yerine daha yakın zamanda Almanya’da siyah göçmenlerle ilgili projesinin vidyosunu-notlarını kullanmıştım. Şimdi o sayfaya göz atarken ayıktım, alıntıda konuşan işçi farklı onyılları ve yerleri aşan bir makinayı ve o makina karşısındaki sesini belgelemiş.

Reklamlar

var yorum?

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s