divided? united? split?

 

 

What an awful name for a video. While this 2-3 min video is a shortcut to spectators who are not informed of the situation but paid a glimpse at the news so that they have heard the situation, it also builds much more tension and anxiety than a society can actually handle. If you are familiar with the news and recent history of the Middle East and know about the Syrian situation for example, there is a similarity: a colonial discourse of power/ powerlessness/ arrogance on the video that tries to run parallels with Syria and Turkish governments: ‘no intention to step down’, ‘moment of sameness across all Middle Eastern nation-states’, ‘tales of unity and gigantic monuments, facades… of imperial power taken on by the once-subject of imperialism’. Oh, please.

Those who study Turkish society would know that what matters right now is the collective pain concealed by the facades. It does not matter if one man gives up power or not, it does not matter if there is a change in the focus from one man to another; this one-man discourse is what actually conceals the heterogeneity of actors and forces that have shaped the tension today. It simply turns on the volume of a cheerful roar from the masses that the country is united, that they support the leader, that they have full faith in what is now a a purge with surprise consequences.

Another thing this video misses is the reality of a country beyond the visual media. I am sharing this video’s link after reading the comments under the video: these comments are full of false identifiers: some commenter/audience is concerned whether Turks are Arabs or Altaic or Caucasian or Greek; some respond to the ‘divide’ by stating that ‘we’ are more united than ever -and ‘oh, haven’t you seen the unity in the Yenikapı demonstration’ moment-; some blame Bloomberg and question its legitimacy to make a video such as this. These are all real comments put down there. But I am worried that they are imaginary comments as if statements of pure belief by teenagers who are being lured by the deadly-beauty of the friends of their older sisters and brothers. Some of those who went to the unity demonstrations went there just because they were public employees and cared about not losing their jobs. Some of the enchanting demonstrators were there in the shape of ‘Rabia connection’ with the Egyptian Ihvan, but they also went there to hear their own voices. Some there because they were cab drivers. What does it mean to drive for money in Istanbul’s traffic? Check out some news on 3rd Bosphorus Bridge that is newly built and prematurely opened to traffic: You will get a glimpse of stories on collective pain and disappointment. And this video, as it sums up the events partially, falls short of giving an account of the collective pain. Well, ain’t this failure global?

 

Reklamlar

idiot cevheri

491432
– görsel nereden: http://www.sensacine.com
‘In Order of Disappearance’ diye bir film var… Orijinal ismi Kraftidioten; Norveççe’de yetkin olmama henüz birkaç mevsim var ama ‘dev zibidiler’ ya da bilemedin ‘görkemli alıklar’ veya ‘idiot cevheri’ olarak da çevrilebilir sanırım. Şu zamanda tek geçtiğim aktörlerden Stellan Skarsgård da Ulubatlı bir karakteri oynuyor (meali: yolda görsem, kendisi gibi kocaman bir sarılırım veya kendisi gibi görkemli bir gülümseme ile gözlerimi kısarım, hatta keyfim yerindeyse aşka gelir, o kocaman tilki suretine yanaktan bir öpücük bile kondururum eğer ki tutun bu fani çocuğu, üzerime koşuyor demezse… ki bendeki bu şansla yolda görmem de olanaklı yani ona göre atmadan konuşuyorum.).
 
Film için bir tür masalsı epik absürd realizm diyebiliriz (hadi bakalım, çıkın işin içinden hohoho). Hikaye bu ya, o güzelim karlı dağları ile Norveç, Türkiye olmuş; adaletsizlik kol geziyor; güvenli sözde ortamlar ama gündüz gözüyle (ki geniş bir zaman aralığı orada) adam harcıyorlar; mafya hem yerel hem küresel, hem sağlıklı hem ölümcül, bir yandan meşru pastacılık (pastasal dönüşüm engellenemez) yapıyor bir yandan gayrımeşru ekonomi için yürüyor, yani karda yürüyor, izini belli etmiyor. Krallığını kurmuş ve her krallıktaki gibi çocuklar aşırı değerli, kadınlar harcanabilecek kadar değerli. Çocukların kaybeden kadınlar ise hiç değersiz aniden. Adam harcayanlar ise aniden duygusallaşıyor, başka seçenekleri yokmuş da kendilerini tutamamışlar da elleri kaymış da yok efendim öyle söyleyince gururuna dokunmuş, bizim takıma nasıl öyle konuşurmuş, çekip vurmuş, eziyet etmekten başka çaresi yokmuş, bu dehşeti yaratmaya mecbur kalmışmış çünkü onurunu yaralamışmış, bu onun en önemli bir varoluş sebebiymiş; taciz etmiş ama bi sor niye taciz etmiş… İşte öyle, adam harcayanlar hep ergen ve bir noktada hep aceleci, hep duygulu; hep onurlarını en üste giyiyorlar, ilk anda ortaya koyuyorlar ki hemen çiziliyor, yaralanıyor. Hep alıklar, çünkü hayatı aşağılayacak kadar mağrur bir şiddete onay vererek kendi dar hayatlarını yüceltiyorlar. 
 
O ortamda Skarsgård’ın canlandırdığı karakterin çocuğunu da harcıyorlar. Yumuşak huylu görünümlü bu karakter aslında ülkede bir göçmen (çünkü göçmenler, iz sürebildikleri, yol bulabildikleri, ama bunu illa ki militarist bir istişare ile yapmadıkları için kritiklerdir. Şaşırtıcı biliyorum, ama gerçek.). Olaya kahrolurken bir ipucu buluyor, derken gözü kararıyor, derken o ipucundan tuta tuta network’ü dolaşıyor, öyle ki gözükara karakterimiz sayesinde network’ü biz de dolaşıyoruz; kendisi bir ‘Abaddón el exterminador’ oluyor, Cüneyt Arkın oluyor, ama sessiz sakin oluyor, bağırış-çığırış-velvele yok, doğruluk üstüne poz atıp ahkam kesmek yok, ‘bunu da biz yaptık, onu da biz yaptık; kurtuluş şurada iki parmağımın altında; öz hakiki yerlisi biziz, içinden geliyoruz, en iyi biz biliriz; dirlik düzen getiriciiz, onu getirirken atlayın sizi de gideceğiniz yere kadar itelim’ yok; kısacası işin ticaretinde değil, ontolojisinde. Neyse, Norveç kar küreyicilerinin kısasa kısas ontolojik adaletini uyguluyor; filmde çocuğu harcandığı için diğer çocuğu harcayacak olanlar kapışıyor, ama nihayetinde son gülen iyi gülen kimse yok; sadece en networksüz, en örgütsüz sanılan göçmen çarpıyor, evet.). İzleyici de bilgisayar oyununda yavaş yavaş ama sürekli kazanan o efsanevi oyuncu var ya o benim arkadaşım işte’ye benzer bir gururu yaşıyor, tuhaftır.
 
Gerçek hayattaki idiot cevherine bir mola vermek için izleyin bi. Adaletli bir film. İzleyeli bir yıl olmuş; bugün sabah, şiddet, ona yol açanlar ve onu besleyenler ve onu söndürenler üstüne bir telefon konuşmasının ardından yine aklıma geldi. 

histerik ile takınaklının maceraları

Bazı erkekler çevrelerindekileri kızdıracak derecede her hareketi yorumlamak ya da açıklamak gereği duyarlar.(…) Ya da günlerini akıl almaz biçimde kesin bir programa göre ayarlar, listeler yapıp her şeyin yerli yerinde olmasını sağlarlar. Onların bu rutinleri hayatlarını tam anlamıyla ölüleştirir. Histeriklerin çok sıklıkla takınaklı erkekleri çekici bulmalarının sebebi de budur: Takınaklılar cesetleri temsil etmek, histerikler de cesetleri hayata döndürmek için ellerinden geleni yaparlar. Bir histerik daima başına bir şeyler gelen kişidir; oysa takınaklı, bazen insanların ona rastgeldiği bir şeydir (yaşayan, ölü olmayan insanların). Erkek önceden belirlenmiş zamanda gazetesini okumaya çalışırken, kadın onun rutinini bozmaya, konuşmaya ya da başka bir şey yapmaya, gazetenin zorbalığından kurtarmaya çalışır. Ve burada kadın gerçeğe daha yakındır, çünkü erkek, hayatını ölüleştirmekte, kesinlikle hayattayken, hayatta olduğu gerçeğini unutmaya çalışmaktadır. Bu nedenle takınaklı erkeğe hep ¨Bu kadar sıkıcı olma (¨Dans et!) histerik çıkışmasında bulunulur; bunu ¨Bana ölü olmadığını göster¨ diye çevirebiliriz. Yani, birliktelikleri zor olsa da histerikler ve takınaklılar gerçekte birbirlerine pek uygundurlar.

Darian Leader, 1997, Kadınlar Neden Yazdıkları Her Mektubu Göndermezler?, 49, Ayrıntı Yayınları.

perşembe seyircisi

Perşembe seyircisi misiniz?

Geçen perşembe, müzede çalışmanın nasıl bir şey olacağını daha iyi tahayyül etmek için İstanbul Modern’e gittim -ayrıca şu makaleyi sadece denize bakarak ama kendimi MCA‘da hayal ederek yazabilecektim, yaa yaa işte…- . Küratörlüğü parayla değil kafamda serbest stil yaptığım ve dünya üstünde kimsenin bundan haberi olmadığı için biraz hüzünleniyorum. Hatta müzeleri ziyaret ettiğimde ¨müze dediğimiz yer görsellikle bu kadar yoğrulmuş olmasaydı acaba nasıl olurdu, başka bir dünya mümkün olur muydu?¨ diye içimden geçiyor, o zaman daha da hüzünleniyorum. O zamanlarda hep Diego Rivera’nın donmuş kaynakları katman katman işlediği duvar resmi aklıma geliyor, işte o zaman tam hüzünleniyorum:

kaynak – http://www.diegorivera.org/frozen-assets.jsp  

Şehrin geri kalanını köşeli-uçlu-sınırlı-sınıflı planlayınca bellek odalarını da ona benzetmek gerekiyor (kelebek vadileri filan yaparak mekanın süreğen olduğuna bizi ikna etmeye çalışan proceleri bu sıkıntıyı aşmak için kim sunduysa ona iki çift lafım olacak bir ara). Ama ben sesli müzeler hayal ediyorum, o zaman da hayalgücüm biraz aşırıya kaçıyor, aslında hayal ettiğimin korku tünellerine benzediğini, zaten bu formatın da tarihte, soykırımlarda, gerilim ve macera filmlerinde, masallarda içinden geçtiğimiz bir format olduğunu hatırlıyorum. Bir duvarı, düzlemi algılayamadan onun hatırlattıklarına daldığımız bir gezi! Yo dostum yo; insanlar düzlemleri, köşeleri, tutunmayı seviyor. Tutunan, bizdendir diyor.

Örnek veriyorum: sinema perdesi. Üç boyutlu sinemasever sazanlara bu sözüm, onun için niye iki boyutlu perdeye ihtiyaç var kuzuciğim?

İşte bu yüzden, hem sinemayı hem müzeyi hem de ¨hem giderim hem yazarım¨usülünü sevdiğim için ayaklarım beni İstanbul Modern’e götürdü. Yoldayken arayan arkadaşım, rotamı İstanbul Modern’e çevirdiğimi duyunca kahkahayı bastı, ¨perşembe seyircisi olayım dedin demek!¨. Tabii ya, ben bunu unutmuştum. Geçen ilkbaharda sinema salonunda ManIslam diye erkeklik ve İslam coğrafyaları üstüne bir belgesel gösterimi ve kadın yönetmeniyle soru-cevap oturumu vardı; ben de merakla dinlemeye gitmiştim. Sanırım Film-mor düzenliyordu; yönetmen Nefise Özkal Lorentzen Türkiye de dahil birkaç ülke dolaşmış, kah feminist erkeklerin ifadelerini almıştı, kah kadın mı tövbe haşa yaklaşımına sahip uslu erkeklerle karşılaşmıştı. Aferin onlara, öyle uslu uslu otursunlar, hatta hiç kalkmasınlar; yeterince uzun oturursa yoklara bile karışabilir insan, işte öyle yoklara karışsınlar.

Mesela ilginç örneklerden biri, Endonezya’daki Laki Laki Baru oluşumuydu; eril bir şiddet ve höt demekten nasibini almış, eskiden şiddete yatkın bir genç adam feminist erkek olarak yeni bir benlik elde etmişti. Benlik olunca benlik-kontrolü de kendiliğinden gelişiyor. Bence bu manyifik-ötesi bir örnekti, çünkü Endonezya’dan bahsediyoruz. Derslerde ucuz yağlardan, aldırmadan orman katlinden, sivri binalarından, mütedeyyin toplumundan ve seks turizminden bahsettiğimiz, birkaç yüzyılı aynı zamanda yaşayan kafası karışık egzotik görünümlü tanıdık Endonezya’dan… O dönemde Özgecan Aslan cinayeti yeni olmuş sayılırdı; o yüzden filmin zamanlaması da konusu da gidişatı da ilginçti; erkekleri de ezen bozan sindiren bir kafa yapısına erkekler, kadınlarla beraber karşı çıkabilir miydi… filan.  (Ya da erkeklerin de başına gelince mi hiş huop bi dakka diyorduk… ama yok, film bu düzlükte değildi). Yönetmen de biraz kendi dünyasını çeviriye kurban vermeden filme katmak da istiyordu, o sebeple de ilginçti: örneğin kelebek-koza figürleri geçişlerde karşımıza çıkıyordu, ¨güçsüz olanın gücünü göstermek istiyorum¨diye açıklıyordu filmden sonra.

Buraya kadar her şey şahane. Tam film kafasındayız. Derken izleyiciler arasında orta yaşa yakın bir kadın izleyici söz alıp yönetmene, bence bu film iyi hoş ama belgesel olmamış, diyor. Konu ilginç gelmiş, ama bu ona göre bir sinema filmi değil, vidyo kliplerden ibaretmiş. Farklı ülkeler arasındaki geçişlerde kelebek figürü filan araya giriyordu. Bu geçiş belli ki izleyicide tutmamış, belgesel olması için bazılarımıza başka, düz göstergeler gerekiyormuş… Yönetmen sanki ‘tuzu uzatır mısın canım’ dercesine doğal karşılayıp, sevecen bir tavırla ama en önemlisi sakin bir sesle, bu eleştiriye katılmadığını söylüyor: ¨yaşamın anlardan ibaret¨olabileceğini düşünüyor. Ortamda bir de çevirmen var, aldığım notları şimdi karıştırınca anladığım kadarıyla, adaletsizlik, kırılganlık, şiddet…bunları yaşayanlara nasıl bakıyoruz filan, bunların önemine dair bir iki kelime edecek…Fakat organizatör olduğuna kanaat getirdiğimiz genç bir kadın adeta eleştiriye içerliyor ve bir dakka diyerek söz alıyor.

Perşembe izleyicisi herhalde bugünkü gösterime gelen, aslında daha bilgili yorumlar yapabiliriz…

gibi bir şeyler demiş, öyle not almışım şok ile keyif arasında. Çünkü birazdan tartışma çok başka yerlere sapacak, siz bana perşembe izleyicisi mi dediniz! nasıl! diyerek, film unutulacak. İşte eşsiz hizmet, benzersiz katkı, karanlık bir keyif.

Perşembe izleyicisi! Yani perşembeleri İstanbul Modern’e girişin ücretsiz olduğu gün gösterimlere de ücretsiz giren kişi! Ah benim kulaklarım!

Gidişat gerçekten de ManIslam’dan WomanScreened’e dönüyor! Tarifi zor duygular içindeyim o an, çünkü bunu bileceğime on numara’da çıkacak rakamları bilsem belki gelecek konferansın yol masrafı ve kira gibi giderleri çıkarabileceğim! Yani yeteneklerimi toplumsal mevzuulara harcamak yerine kumarbaz olsam, bu yoğurt tutacak!

Eleştiriyi yönelten kadın izleyici bu lafın üstüne tabii ki tekrar söz alıyor, bedavacı izleyici yorumunu kabul etmediğini söylüyor, ardından yönetmene dönüp ¨bu bir başlangıç galiba sizin için?¨ diye üsteliyor. Eyvah! Çünkü yönetmen, hemen ardından,

yoo, 20 yıldır bu işin içindeyim,

diyecek! Bittik. Bir de İngilizce ekleyecek: bu benim imzam, and I like it! (haydi bakalım.)

Aslında müthiş bir karşılaşma yaşıyoruz. Kadın meselelerine dair duyarlılığa sahip bir izleyici, film-mor etkinliği olan bir yere gelmiş, bir film izlemiş, alıştığı belgesellerde görmediği gibi bir aralardan derelerden görüntü yakalama tekniği görünce pek oturtamamış, vidyo klipleri bağlamamışsınız demiş, yönetmen de ezilip büzülmek yerine

yoo ben böyle gayet beğendim, ama çok teşekkür ederim iyi ki söylediniz,

diyivermiş. Ama tartışmalara ayrılan zamanın çoğu, ne dediniz ayol aaa’ya gidiyor. Çünkü ortada talihsiz bir açıklama var. İzlemeye gelenler de gayet bilerek isteyerek gelmiş, yoldan geçerken uğrayalım dememişler. Hatta bu tartışmanın bir noktasında eleştiren izleyici biraz bozuluyor, nihayet salonu terk ediyor… ve tartışmalar aynı minareye tırmanıyor:

lütfen özür dileyin, siz bize çerez diyorsunuz, hepimize bu sözünüz! Bizi sıfırladınız bunu diyerek, yok ettiniz! Kadıncağız kalktı, gitti. Hepimiz kadınız. Mesaj vermeye kalkarken bizi sıfırladınız… Erkek yönetmene filminizi beğenmedim, denmiyor ama, hiç duymuyoruz… bu kadar erkeğin içinde bizi yok ettiniz…

diye organizatörlerden olduğunu anladığımız genç kadına tepkili takılan izleyicilerin ardarda söz almasıyla başka soruları da harcıyoruz. Erkek yönetmene filmini tutmadım ahmet oğlum! dendiğini ben de pek duymadım galiba. Belki de çoğu onları eleştirme kafasitesine (evet bu kelimeyi hangi Facebook blogundan arakladığımı biliyorsunuz) sahip olmayan tiplere göre film çekiyorlardır, gözü açılmamış genç çocuklara ve hep çocuk kalanlara. Öte yandan kadın figürünün kamusal alanda nasıl olacağına dair özürleri (‘ama bardan dönmüyordu o saatte, okuldan dönen masum bir yavrucakıdı, ah ne bahtsız yavrucakıdı’) tartışan cinsiyetli (kadın veya erkek) keltoşların (saçlı veya saçsız) her yerden pıtırak gibi çıktığı ortamdayız o günlerde, ama ülkenin yüzölçümü mü büyüktür nedir, idrak edemiyoruz, uzak kalıyor demek. Ben o sırada kafama çekiliyorum, tartıyorum, ee Vice belgeselleri de bazen böyle klip gibi, zor ortamlarda başka nasıl bağlanır ki kurgu, bazen azıcık sallantılı ilerleyebilir işler… diye üç kuruşluk sinema bilgimle karşılaştırıyorum işleri (ama bu sorun olmamalı, çünkü üç kuruşluk bilginizle siz de birilerine nasıl yapacağını söylemiyor musunuz, özellikle hesap makinası kullanmadan karar vermek gereken konularda?)

Beni huzurlu, mutlu iç dünyamdan organizatörün sesi çekip alıyor. Tekrar söz almış, konuyu tekrar açıyor:

Yanlış anlaşıldım ama lütfen…Film eleştirmek başka bir şey…ama bu bir kadın filmleri festivali, buna farkındalık istedim, bilmeden gelenler olmuş olabilir, diye dedim…

diye az önceki sahneyi savunuyor. Bunu, o sırada önümde açık olan deftere yazmıştım, ve evet gayet hızlı yazdım çünkü ses kayıt cihazı olmadan mülakat veren görüşmeciye aşinayım. Sonra? Sonrası şöyle: Defterimdeki izlenime göre, ‘bu da pek tutmadı’. Hatta arada bir noktada erkek bir izleyici, buradaki bayanlar teker teker gidip bu hanfendinin [eleştiren izleyicinin] elini sıkın, sonra ben bişey diycem, gibi bir notaya bile bastı! Sebep?! Bayan?!

Müze keyfi (qeyfi)

Uzmanlar ve yoldan geçenler arasındaki sanal köprüde sallandığımız bu anının ardından duruma biraz içerlemiştim: Fakat bu nedir? diyerek tepkimi sağda solda arkadaşlarıma yansıtmıştım. Ama işten güçten zaman kalmamış, çok da üstelememişim, buraya yazmamışım. Arkadaşlarımdan birkaçına, yahu İstanbul Modern’e ne zaman uğrasam sinemada olay var! demekle yetinmişim (nedeni için bkz.  https://esikcarpar.wordpress.com/2015/01/22/yer-kavgasi/). Ben anlatıp unutmuşum, ama anlattığım bir arkadaşım hatırladı. Yine mi perşembe seyircisi olmaya gidiyorsun, dedi. Aklıma karpuz kabuğu düşürdü.

Müzeye varınca Biz de Varız! gösterimlerinde bir Türk filmi izleyeyim bari, iki lokma daha görgüm artsın dedim. En son uğradığımda yanda Galata Port inşaatı sebebiyle küçük işyerleri boşaltıyordu ve müzenin hemen dibindeki büfe son satışlarını yapıyordu. Cuma yerine pazartesi gitmiş olsaydık o büfe olmayacaktı, bir bira alıp denize neredeyse sıfır, gümrük girişi ve cruiser manzaralı bira keyfi yapamayacaktık. Ama yaptık. Neden? Çünkü denklemde ben (ve o gün bana eşlik eden arkadaşım G.) olunca işler değişiyor, yan yollar çoğalıyor, sizi temin ederim, denedik gördük. Neyse, biradan sonra Bienal kapsamında alt kattaki sergiyi gezmiştim o gün ve çubuklarla dünya ekonomisini anlatan orta podyuma çok yaklaşınca müze görevlisi genç bir kadın, muhtemelen öğrenci, telaşlanmıştı: lütfen değmeyelim! Ama ben sadece çubuklardaki göç istatistikleri gerçeği nasıl yansıtıyor diye bakıyordum, dokunmadan. Ucuz bir sanat yazısında da dedikleri gibi sergilenen şeylere dokunmamak müze gezmenin etiketinde varmış. Oysa dokunamadığım sanat, sanat mıdır, donmuş mal mıdır? Öhm. Evet.

Konuda bu kadar dallanıp budaklanıyor olmam beni kusursuz bir perşembe seyircisi yapıyor aslında. Evden kalktım nerelere vardım.

Kuyruk

Neyse, İstanbul Modern’in bilet gişesinde broşürden ‘dur bakiyim, izlemediğim bir film seçeyim’ diyerek ve biraz da gözüm Neden Tarkovski Olamıyorum?‘a takılarak (bir daha mı izleseydim, çok iyi film yahu, hm seansı kaçırmışım) saati uygun başka bir filme bilet aldım. Aşağıya indim. Sinema salonu önünde neyse ki uzun kuyruk yok… Fakat beş dakika geçmeden o kısa kuyruk Çin Seddi’ne kafa tuttu. Saat de 3:00 oldu. Ama kapılar açılmıyor. Bekleyenler artıyor. Birileri biletiniz var değil mi, bu seans için değil mi, diyip dolanıyor, o kadar. Kuyrukta bekleyen çiftler birbirlerinin çantasını taşıyor, arkadaşlarıyla muhabbet çeviriyor, ‘ağbi Moda’dan sonra Ortaköy pek bir şeye benzemiyor’ diyor, ‘evet ya Moda değişik, denize yakınsın ama görünürde deniz yok’ diyor, ‘sevgilim acaba beklemesek de …’ye mi gitsek’ diyor. Merdiven başındaki görevli ‘kusura bakmayın, yukarıdaki sergi ayrı sergi diyor, bu biletle yukarı çıkaramam sizi, lütfen asansörle çıkıp girişten biletinizi kontrol ettirin’ diyor, insanlar sinema girişindeki asansöre akın ediyor. Biz halen bekliyoruz. Yarım saat bekliyorum. Halen kapı açılmıyor. Görevli biri neden gösterimin başlamadığını açıklamıyor. Sıradaki bir çift, ‘aşkım farkında mısın, hiçbirimiz, biz de dahil, neden gecikti diye hesap sormuyor, ne kadar ilginç değil mi’ gibi bir şeyler diyor. Müzenin ruhunu sıra bekleyenlere sormak lazım… Peki, gerçekten de yarım saatte neler yapabilirdim? Spam mail temizleyebilirdim, keman yayı nasıl tutulur onu çalışabilirdim, yemek yapabilirdim, bir kahve içip 1 sayfa çeviri yapabilirdim, cv’mi bir yere daha gönderebilirdim.  Anladığım kadarıyla önceki gösterim -ki İdil Biret üstüne bir film- ardından soru-cevap uzamış, kimse de tamam artık dışarıda devam edin muhabbete dememiş. Bu açıklamasız geçen yarım saatin ardından aniden yapabileceklerim fikri ağır basıyor, yapamadığımı bırakıp çıkıyorum ve müzede çalışmanın hakkını veriyorum: bir kahve, bir makale, çalışan parmaklar. Ama kuyrukta yarım saat ayakta bekleyip filmi izleyememenin sıkıntısı yetmemiş olmalı ki, oradan Salt Beyoğlu’nda görmek istediğim başka bir filme geçiyorum. Bu kez de kent ve sinemayı aynı cümlede kullanarak gözümü boyadılar.

salt beyoglu sinematek 20151119.jpg

Burası, Salt yani, İstanbul’a taşınınca bulduğum bir vaha gibiydi: yarebbim, sinematek yapmışlar! Ama bu şahane ve bedava ortam 7’de başlayan filme 6.15’te gelip halen oturacak yer bulamamanız söz konusuysa arafa dönüşüyor… bir defasında ayakta film izlediğimi hatırlıyorum. Bulabildiğin yere çök mottosunun egemen olduğu bu ücretsiz ama şehirde zaman planlamasını katleden etkinlik de perşembe seyircisinin adını kötüye çıkarmaya bazen yetiyor. 15 dakika boyunca acaba tüneyerek filmi izlemek için yaşlı mıyım yoksa dayanır mıyım muhasebesi yapıp, binanın daha konforlu diğer alanlarına sıvışıyorum.  Aynı gün içinde iki farklı müze ortamında önce görsellik peşinde ısrarla koşarak, sonra kaderin cilvesi midir nedir, bir nevi reddedilerek, başka yerlere savruldum, tıkır tıkır çalışan parmaklarımın sesiyle başbaşa saatler geçirdim ve görselliğe ihanet eden bir yazıyı tamamladım. Bunda emeği geçen donuk müze ortamlarına ve kuyruklara teşekkürü borç bilirim.

Bedava perşembeler hiç bitmesin.

gece sokakta maç (sanal)

Dün akşam Fenerbahçe Şükrü Saraçoğlu stadında Fenerbahçe ile Atromitos takımları arasında UEFA Avrupa Ligi Play- Off Turu Rövanş Maçı oynandı. Bilet almadığım, pasolig kartım olmadığı, herhangi bir şekilde maça gitmeye yeltenmediğim halde maçın coşkusu (bir tür reklam gibi düşünülebilir) ayağıma kadar gelmiş oldu; çünkü stada 25 dakika yürüyüş mesafesinde oturduğum balkona kadar sesi ulaşabildi. Yukarıdaki kaydı aldıktan sonra kalkıp maç çıkışına bile gittim, öyle bir merak, öyle bir coşku esti bizim eve kadar, beraber dalgalandık.

Elbette ev arkadaşlarımın dediğine göre sezon başı yeterince gerilim birikmediğinden ve maçın niteliğinden (örn. derbi olmadığından) dolayı büyük gürültü kopamazmış, sakin geçmesi normalmiş. Şimdi bunları 5 yaşındaki çocuk kafasıyla yazıyorum ve soruyorum ya, aslında bir an balkonda dinlenirken ikinci bir an kendimi maçın içinde hissetmemle birlikte dedim ki: n’oluyor? Bir dalgalanma, övgü veya neşe akımı geliyor bizim balkona doğru. Sözleri rüzgardan tam anlaşılmıyor ama yine yerel bilgi taşıyıcısı (aka. ev arkadaşı gözlemleri) sağolsun, aslında bulunduğumuz noktadan duyulabilen tezahürat ve coşkunun birkaç sokak ötede gürültülü bir kavşakta veya kokulu bir metrobüs durağında aynı şekilde kulağımıza yansımayacağını öğreniyoruz. Stratejik bir noktadayız, rüzgar toplayıp veriyi bize getiriyor (demokrasiye övgüler yığan ağ kuramları bunu da açıklasın!). Bir tek Yaaaa! Uuuu! Hooooo! Eeeee! gibi tonlamaları faul, gol, gol olacakken olmadı, bu bir şey değil, gibi nitelikli durumları yerel bilgi taşıyıcısı işaret ettikçe, hiç eğitimli kulak ile eğitimsiz kulak bir olur mu diyorum, bu hikmete şaşıp duruyorum.

Bunun üzerine uzaktan, durduğum noktadan rüzgarın getirdiği kadarıyla sesin kaydını alıp yola koyuluyorum, maç yayını yapan kafe-barların kıyısından süzülüyorum, elinde flama vb. yükler taşıyan ve bir kısmını da halı gibi sarıp sırtlanan, yorgun iki tezahürat/promosyon emekçisi abinin (daha da mı satacaksınız?) yanından yürüyorum (az kalsın abi yükünüz ağır, yardım edeyim mi demek geçti içimden, ama cinsiyetli varoluş buna engel oldu); kokulu kurbağa-başkan deresinin yanına varıyorum. Dere kokuyor, stad bağırıyor. Derenin koku tanecikleri burunda anti-lezzet topları gibi patladıkça stadın sesleri dalga dalga oooo biz burdayız diyen insanları işaretliyor. İşaretlemek ile temsil etmek arasında önemli farklar var elbet. Staddakiler kendilerini işaretliyor: vuoooooo! Deredeki gaz kabarcıkları kendilerini işaretliyor: pat! pıt! patat! pıtıtıt! pıt!  Tekel bayilerin yanından geçerken geçen kış okuduğum bir haberi hatırlıyorum; galiba gece belli saatten sonra içki satışının olmamasını her hafta bir bayide şarkılı türkülü müzikli toplanarak protesto ediyorlardı, acaba bu civarda da yapmışlar mıdır diye aklımdan geçiyor. Onlar da bayiyi mi, kendilerini mi (varız biz) yoksa bayiye kendi kuralını tartışmasız dayatanı mı işaretliyorlar? Dere civarında ve Kızıltoprak’a doğru stad boyunca ilerledikçe tezahürat ve sesler hızlanıyor, galiba maçın sonu geliyor. Derken maç bitiyor, daha çok minik satıcı türüyor. Market arabalarında taşınan şişeler ve taşıyıcıları var manzaradan geçen, o hızlı ayaklar neyi işaretliyor? Köftemiz var güzel, diyen abi de köfteyi, köfteyle olan hukukumuzda kendi rolünü ve yerini sesli işaretliyor. Sessiz de işaretlenebilir elbette şeyler, yerler, insanlar; ama sesli işaretlemek kayıp gidecek olmayı, geçiciliği, kırılganlığı, kalamayacak bir şeyi, hareketliliği belirtiyor. Bazen bir köfte, kapalı kutudaki bir kediden beterdir.

Gelelim sesi kayıt altına almaya. Bu tür fragmanların analizi herkesin kolay ikna olduğu ya da beğendiği yollar olmuyor. Daha önce de sorun/soran olmuştu; nasıl analiz edeceksin (meali: bilim adına nasıl didikleyip bütünlük taşımaz hale getireceksin parça parça, lime lime)? Desibel hesabı tutmadığım, frekans ayarı yapmadığım halde böyle bir “ses fragmanı” nasıl didik didik edilebilir bilimsel olmak adına? Bu süreçte tanıştığım, kısaca görüştüğüm çeşitli ses araştırmacıları, sesin ardıl (halef) olma özelliklerinden yola çıkarak, yani sesin kendinden başka, öncel bir şeyi taşıdığını öngörerek, örneğin sesin kültürel, doğal, mekanik, şehirleşmeci/organize veya toplumsal kod olarak varlığını kabul ederek yola çıkabilmişti. Sesin cinsiyetli bir özelliği olduğunu kabul ederek hareket etmek de mümkün (yaşasın psikanalitik kuram). Bir de sesin öncel olup, uyandırdığı duyuşsallık, duygular ve tepkileri ardıl kabul ederek not etmek, düşünmek, tartmak mümkün duyulan sesleri. Sesin toplumsallaşması bakımından bence belirsizlik taşıyan ve kategorizasyona öyle kolay kolay boyun eğmeyen aşama bu. Ezan sesini neyin çağırdığını biliyoruz; yok olması veya var olması ne demek az çok biliyoruz;ama ezan sesinin çağırdıkları, bir yumrunun bin köke açılması gibi olabilir.

Eğer yukarıdaki paragrafın belini iki sene önce tez projesine burs ararken doğrultabilmiş olsaydım, bugün hatırı sayılır bir bursum olabilirdi, iyi ama bu fragmanları nasıl analiz edeceğinizi anlamadık demezlerdi belki. Ama onlar embesil zamanlardı, sophomore bile demiyorum bak.

Neyse. Gelelim yukarıdaki kayıtla ilgili birkaç ufak nota. Kaydı stada gitmeden önce tutmuştum; rüzgar ve uzaklık yüzünden kayıt hiçbir şeye benzemiyor, 90 x 2 dakikalık süre boyu şölen esnasında uğuldayan adamsallaşmış (tek tük kadınlar tezahüratın böğürtüsünü niteliksel olarak değiştirmiyor arkadaşlar) kalabalık bile şöyle böyle duyuluyor diye hayıflandım. Dönüşte kaydı bir daha dinledim, o da ne! Bu vasat kayıtta vasat olmayan bazı imler var; motorsiklet, korna, araçlar, kamyonet, dar sokağımızı yırtarcasına geçen aracın motoru, köpek havlaması, çit sesine benzeyen bir metal çarpışması/tıngırtısı sesi, motor başlatma sesi gibi mekanik seslerin yanında arada bir staddaki eğlencenin sesi geliyor, yavrum, yazık. Bu bahsi geçen sesler, eril birer im, işaret gibi geldi (Zort diye bağırtarak geçen aracın başında bir kadın olabilir, oysa mesele cismanilik değil, içinde insan yaşayan bu sokakta insan yokmuş gibi davranan arzunun hiç dirsek yemeyecekmiş gibi rahat hareket etmesi.). Bir anda bunca gürültüye ne kadar alıştığımızı fark ettim. Yakınımızdaki ufak sesleri (çay bardağı, sigara dumanı, iskemle sesi, gülüş…) duymaya odaklanarak bu mekanik yırtınmaya set çekmiş olabileceğimizi düşündüm. Oysa huzur namına bir şey bırakmıyor yukarıdaki arkadaşlar, sadece mekandan geçtiklerini işaretliyor, iz bırakıyorlar. Budist hiç olamaz bu arkadaşlar mesela; hep haylazlık, hep şımarıklık, hep patırtı. Sonra varsa yoksa uzakta stadda tezahürat edip birkaç saat deşarj olmak, mutlu olmak, sosyalleşmek gibi keyifleri olanları cendereye alalım. Cık cık. Ayıp.

Musical Elaborations

Edward Said, Adorno’nun ‘musiki topluma, toplum musikiye yabancı mirim’ yaklaşımını açıyor; asosyal görünen şeyin altında gayet sosyal bir sebep yatıyor:

From the time of the Baroque, music had been not only a documentation of the bourgeoisie’s reality but also one of its principal art forms, since the proletariat never formulated or was permitted to constitute itself as a musical subject. By the early twentieth century, radical modern music of the kind composed by Schoenberg and his main disciples Berg and Webern has had its social substance abstracted from it by entirely musical means. New music has become isolated and hermetic not by virtue of “asocial” but rather because of social concerns. (…) [By putting a distance from] the everyday world of listeners and perhaps even of performers, new music casts a devastatingly critical light upon the degraded and therefore meaningless world, (…).

Ihtiyaclar hiyerarsisinde…

…bazilari gorselligi, bazilari isitselligi, bazilari mistisizmi secmistir. Rihtimdan Starbucks kosesi sira gecip yukari cikarken  bir genc cift (?) ise konuya hakim olmayi denemektedir:

Benim senin askina su an ihtiyacim var, tamam mi!

O kadar net. Sondaki “tamam mi” benim suslemem de olabilir, konuya o kadar hakimler yani. Bir ekmek, bir gazete, bir paket de a$k aliciiim.